Het is even stil. De groep kijkt ons verwachtingsvol aan. Het geluid van rinkelend roestvrij staal verbreekt de stilte als Karlijn en ik – enigszins verbluft – onze cuppinglepels met een klap op tafel neerleggen.

We zijn naar aanleiding van ons boek Theeroutes voor een verlate masterclass op theeplantage Het Zuyderblad. Na een rondleiding over de plantage van oprichter Linda is het tijd voor een cupping. Hiervoor hebben we zes verschillende, maar van dezelfde plantage uit Georgië afkomstige groene theeën meegenomen. Eén thee, een al lang niet meer verse, muffe groene thee die niet meer verkoopbaar is, hebben we ertussenuit gehaald. Tot plots het idee voor het experiment ontstaat: we zetten hem terug.

Na onze uitleg over cuppen gaan de deelnemers voortvarend aan de slag. Er wordt geslurpt, gediscussieerd en gelachen. Een oefening die leerzaam is voor hen én, zoals zal blijken, voor ons. Op onze vraag welke thee de deelnemers de beste vinden – smaak is, anders dan kwaliteit, tenslotte wél subjectief – kiest de groep bijna unaniem de oude, bittere thee.

Mijn gedachten draaien rondjes. “Hoe dan?” Karlijn kijkt me vragend aan: “Wat gaan we zeggen?”

Als het in Nederland op smaak aankomt, is ambachtelijk en puur het nieuwe credo. Zo is koffie allang geen bakkie pleur meer. Thee blijft achter, het is het spreekwoordelijke ondergeschoven kindje. Tot zover niets nieuws onder de zon, maar dit hadden we niet verwacht. Het is een verrassend, maar toch ook interessant resultaat. Wat zegt dit over onze deelnemers? Over ons? Over smaakbeleving in het algemeen?

“De groep kiest bijna unaniem voor de oude, bittere thee”

Ik denk aan het restaurant aan de haven van Scheveningen waar ik al jaren regelmatig kom. De familie die het runt is trots op de verse producten, de goede wijnen en de met zorg uitgekozen koffie. Maar dan de thee: goedkope rommel die chemisch ruikt en echt niet meer kan. Pogingen om mijn verbazing uit te spreken, stuiten op onbegrip. “Niemand klaagt, dus waarom zouden we het veranderen?” De oude, bekende reflex die we vroeger ook zagen in de opkomende discussies over koffie.

En dan valt bij Karlijn en mij het kwartje. Onze deelnemers hebben niet de slechte thee eruit gepikt omdat ze geen smaak hebben, maar omdat dit hun referentiekader is. Dit is wat ze dagelijks geserveerd krijgen en wat ze herkennen. Het is die onwetendheid over thee en hoe thee ook kan smaken, die er debet aan is dat consumenten accepteren wat ze aangeboden krijgen. Al die mooie thee die ik tijdens mijn reizen ontdek, terwijl hier thuis nog zoveel werk te verrichten is. Ik bestel aan de haven uit verzet geen thee meer. En dan gebeurt er iets. De familie vraagt me waarom ik geen thee meer drink. We komen er wel! Iedere stap is er één.

In Sri Lanka zijn de 22 miljoen inwoners in een nachtmerrie beland. Het tropische eiland in de Indische Oceaan raakte dit voorjaar in een vrije val en de wanhoop onder de bevolking leidde tot een volksopstand. Door de aanslagen in hoofdstad Colombo van 2019, de pandemie en het wanbeleid van opeenvolgende regeringen heeft Sri Lanka de afgelopen jaren een hoop te verduren gehad. En nu brengt de Russisch-Oekraïense oorlog de volgende dreun: recordinflatie, vastlopende handel, tekorten aan voedsel, vrijwel geen kookgas of benzine, stroomonderbrekingen tot wel zes uur per dag en totale chaos in de regering.

 

Daarbij zijn Rusland en Oekraïne samen goed voor 25 procent van het toerisme en is Rusland ook een van de belangrijkste importeurs van thee uit Sri Lanka. Van de 300 miljoen kilo thee die het eiland produceert, kocht Rusland de afgelopen jaren tussen de 11 en 13 procent en Oekraïne ook nog eens 2 tot 3 procent. De huidige sancties gooien roet in het eten: producten mogen niet meer verscheept worden of kunnen dat niet door gebrek aan brandstof. Ook kunnen Russische importeurs theeleveranciers niet in buitenlandse valuta betalen. Zelfs de productie hapert doordat het dagelijkse stroomrantsoen hele fabrieken platlegt.

“Wat als de elektriciteit uitvalt? Zijn ze dan in staat op oude ambacht terug te grijpen?”

Met gemengde gevoelens denk ik terug aan 2014, toen ik te gast was in de meest high-tech theefabriek die ik ooit bezocht. De 2450 Tea Factory op de Li Shan Mountain in Taiwan glom van het staal. Geavanceerde technologie automatiseerde en controleerde zowat het volledige productieproces. Indrukwekkend, zeker. Maar ik dacht toen ook: wat als de elektriciteit uitvalt? Zouden ze in staat zijn terug te grijpen naar handmatige processen, oude ambacht?

Interessant genoeg houdt één biologische theetuin mét pension, gerund door de lokale gemeenschap, in Sri Lanka stand. De theeklanten én bezoekers van Amba Tea Estate komen vanuit de hele wereld. Als eerste in Sri Lanka durfde deze theetuin het aan alleen met de hand gerolde ambachtelijke thee te maken. Deze theetelers wenden nu hun kunsten aan om – ook zonder elektriciteit – te overleven. Flexibiliteit en creativiteit zijn hun redding. Amba geniet de beste resultaten ooit, zit volgeboekt met gasten en dankzij hun productontwikkeling en marketing tijdens de pandemie floreren hun verkopen. Als ik eigenaar Simon ernaar vraag, legt hij uit: “Onze kleine gemeenschap voelt zich nogal geïsoleerd van alle problemen, maar ik weet niet hoelang dat zal duren als de gas- en brandstoftekorten aanhouden; we kunnen onze thee niet drogen tijdens de stroomonderbrekingen.”

Het team heeft traditionele houtkachels gebouwd en gasten dineren ’s avonds met heel veel kaarsen. Is het kleinschalige, wendbare Amba het concept voor de toekomst? Wie zal het zeggen. Voor nu draaien ze dapper door. Als ik de goedlachse Simon vertel dat het me doet denken aan een klein Gallisch dorpje grinnikt hij. “Mooi idee, ik zal managers Neethanjana en Karuna meteen hernoemen tot Asterix en Obelix!” Humor ten tijde van ellende. Ik besluit mijn bestelling van thee uit Sri Lanka te verdubbelen.

Het is april en dat betekent dat – in theeland – alle ogen gericht zijn op Darjeeling, India. Na een periode van winterrust waarin de theeplant zich kan herstellen, komt hier aan het begin van de lente, soms al eind februari, de eerste jonge thee van het seizoen vandaan. Deze beroemde first flush met volle aroma’s en smaken gaat voor een hoge prijs over de toonbank. In het tevens Indiase Assam staat juist de tweede pluk bekend om zijn hoge kwaliteit. Hoeveel plukperiodes van thee er zijn en hoe ze heten, verschilt per regio en land. 

De plukperiode van thee heeft grote invloed op kleur, smaak en aroma. De meeste theeregio’s kennen verschillende plukperiodes, die in India en Nepal beter bekend staan als flushes. Landen zoals China, Japan en Zuid-Korea duiden hun plukperiodes met andere termen. Bovendien zijn er ook landen die helemaal geen indeling naar plukseizoen kennen. In Sri Lanka en verschillende Afrikaanse landen bijvoorbeeld wordt het hele jaar door thee geplukt. 

India en Nepal

In India en Nepal staan plukperiodes van thee bekend als flushes. Traditiegetrouw krijgt vooral de first flush uit Darjeeling, vergelijkbaar met het eerste vaatje Hollandse Nieuwe, veel aandacht. Deze staat bekend om een fris en bloemig aroma en de zachtzoete smaak van muskadel. Darjeeling kent drie grote flushes. De first flush vindt plaats van half maart tot mei, de second flush van juni tot half augustus en de third flush, beter bekend als autumnals, van oktober tot november. Daarnaast zijn er nog twee minder bekende flushes. De in-between flush, een extra pluk tussen de eerste en tweede pluk en de monsoon flush in de maand september. 

Welke pluk de hoogste kwaliteit heeft, verschilt per regio. De first flush is dus niet altijd de hoogste kwaliteit thee. In Assam staat bijvoorbeeld de second flush bekend om zijn hoge kwaliteit. Deze is iets zoeter dan de first flush en heeft de meeste body. De hoge kwaliteit theeën worden vaak los verkocht, terwijl de thee uit de andere plukperiodes vooral terechtkomt in melanges. 

China

In andere landen kennen ze ook een indeling van plukseizoenen. Zo maakt China een grove indeling in theeën geplukt voor en na Qing Ming (Tomb Sweeping Day). Het Qing Ming Festival is een traditioneel Chinees festival dat jaarlijks plaatsvindt rond 5 april; de exacte dag is afhankelijk van de Chinese maankalender. Tijdens Qing Ming bezoeken Chinese families de graven van hun voorouders om de graven schoon te maken, tot hun voorouders te bidden en rituele offers te brengen. Thee geplukt voor Qing Ming wordt ook pre-Qing Ming genoemd. Deze eerste pluk thee krijgt doorgaans een hogere prijs.

Japan

In Japan wordt de pluk ingedeeld in vier seizoenen. Shincha is de eerste pluk van het jaar en vindt plaats van eind april tot mei. Nibancha is de tweede pluk van juni tot eind juli. Vervolgens vindt in augustus de pluk Sanbancha plaats. De laatste pluk Yonbancha is in september/oktober. 

Zuid-Korea

Ook Zuid-Korea kent vier plukseizoenen. De eerste pluk Ujion valt voor de lenteregen, meestal vóór 20 april. Het tweede plukseizoen Sejak vindt, afhankelijk van de maankalender,  plaats voor 5 of 6 mei, Jungjak rond 20 mei en de vierde pluk Daejak in de zomermaanden juni, juli en augustus.

Klimaatverandering

De plukperiodes zijn gebaseerd op het weer en kunnen afwijken, zeker nu klimaatverandering steeds meer zijn tol eist. Zo komt het tegenwoordig voor dat de eerste pluk in Darjeeling al in februari start of dat een second flush eerder eindigt vanwege hevige regenval. Ook in andere delen van de wereld zien we een verschuiving van het begin en einde van seizoenen.

Theeroutes

 

 

Benieuwd naar meer informatie over thee of over bijzondere theeregio’s? Koop het boek Theeroutes.