In de herfst van 2021 reisde ik door Kirgizië, Oezbekistan en Tadzjikistan om theeculturen langs de oude zijderoute te bestuderen. Lees hier over mijn reis door Oezbekistan, gepubliceerd door koffieTcacao magazine.
 

Theeroutes

 

 

Benieuwd naar meer informatie over thee en bijzondere theeregio’s? Koop mijn boek Theeroutes.

Het waren Chinezen die voor het eerst op het idee kwamen van theebladeren een drankje te maken. Het waren Hollanders die, vanuit hun buitenpost Java, als eerste begonnen met de import van thee naar Europa. Vierhonderd jaar later, in een klein dorp in Brabant, komt een jonge boerendochter met een wel heel bijzonder plan voor de boerderij van haar ouders: Linda Rampen wil de eerste Nederlandse theeplantage oprichten.

Op een ongewoon warme zomerdag in augustus loop ik het erf van boerderij en theeplantage Het Zuyderblad op. Linda loopt me al tegemoet, de zwart-witte boerenfox Rakker in haar kielzog. Op deze grond, oorspronkelijk van Linda’s opa, startten Linda’s ouders Frans en Mia samen een kleinschalig, gemengd boerenbedrijf met onder andere varkens, koeien, asperges en aardappelen. “Ik bemoeide me niet met de boerderij, ik was jong, wilde naar de grote stad en werd illustrator. Tot tien jaar geleden opeens die grote vraag kwam van onze boekhouder.” Wat Linda met de boerderij wilde doen. “Uiteindelijk besloot ik dat ik deze familiegeschiedenis wilde behouden, maar dan moest het geen traditionele boerderij zijn.”

Affiniteit met thee had ze wel, maar kennis? Nee. “Ik wist niet eens of thee überhaupt kan groeien in Nederland, maar ik had de ruimte, de grond, de schuren.” Niemand was haar hier in Nederland nog voorgegaan. “Maar het voldeed aan mijn voorwaarden. Het is landbouwkundig, het vereist vakmanschap én biedt naast theeproductie een mooie tweede pijler: theetoerisme.” De leergierige Linda las ieder boek dat ze kon vinden, bezocht verschillende theetuinen in Europa en in Azië, zocht advies bij theeprofessionals, volgde een opleiding bij ITC Academy en verzamelde zo de kennis die ze nodig had. Ze haalde de eerste planten naar Nederland en zette ze in de aarde. In de jaren daarna volgden meerdere planten, allemaal van de variëteit Camellia sinensis.

         

Van de vijftien hectare grote boerderij zijn de meeste koeien en alle varkens inmiddels verdwenen en een deel van de grond is verpacht. Naast de asperges en aardbeien staan er inmiddels drieduizend theeplanten in de grond, verdeeld over drie theetuinen. Linda’s grootste theetuin ligt als een prachtig plaatje te schitteren in de zon. Hoewel ik begin te wennen aan het idee dat thee ook hier in Europa wordt verbouwd en gemaakt, kan ik niet anders dan onder de indruk zijn als ik de rijen stevige, gezonde struiken zie. Om de theetuinen heen heeft Linda een haag aangelegd. Het is een natuurlijke, brede rij inheemse bomen en struiken, die voor een welkome biodiversiteit zorgen en allerlei vogeltjes aantrekt. 

Vorig jaar had Linda vijf kilo eindproduct om te verkopen, dit jaar schat ze uit te komen op vijftien kilo. “Ik pluk nog maar 2000 van mijn 3000 planten. Als alle planten straks volwassen zijn en goed genoeg om geplukt te worden, dan schat ik op jaarbasis zo’n zeventig kilo te kunnen maken.” De productie is nog klein, maar de kwaliteit is zo hoog, dat Linda’s thee inmiddels wordt geschonken in sterrenzaak de Karpendonkse Hoeve en het hippe restaurant Bij Albrecht. Dat is het resultaat van Linda’s jarenlange toewijding, liefde voor haar blaadjes, ontelbare experimenten minutieus vastgelegd in haar logboek, de investeringen en de noeste arbeid in het veld hebben dit jaar schitterende theeën opgeleverd en beloven een mooie toekomst voor de Nederlandse theeplantage.

Bezoeken

Waar
Het Zuyderblad, Soerendonk, een dorp in de gemeente Cranendonck in de Nederlandse provincie Noord-Brabant.

Wanneer
het theeseizoen start in Nederland in april en eindigt in september, maar activiteiten vinden het hele jaar plaats.

Tour

De Nederlandse theeplantage organiseert het hele jaar door theeproeverijen en high teas met rondleiding door de theetuin. Leer over de wereld die schuilgaat achter je kopje thee, proef thee uit verschillende landen maar natuurlijk ook de eigen productie van Het Zuyderblad en zie hoe hier in Nederland thee wordt verbouwd en gemaakt. In het hoogseizoen biedt Linda ook diners en workshops aan. 

hetzuyderblad.nl

Theeroutes

 

 

Benieuwd naar meer informatie over Nederlandse thee of andere bijzondere theeregio’s? Koop mijn boek Theeroutes.

Het is april en dat betekent dat – in theeland – alle ogen gericht zijn op Darjeeling, India. Na een periode van winterrust waarin de theeplant zich kan herstellen, komt hier aan het begin van de lente, soms al eind februari, de eerste jonge thee van het seizoen vandaan. Deze beroemde first flush met volle aroma’s en smaken gaat voor een hoge prijs over de toonbank. In het tevens Indiase Assam staat juist de tweede pluk bekend om zijn hoge kwaliteit. Hoeveel plukperiodes van thee er zijn en hoe ze heten, verschilt per regio en land. 

De plukperiode van thee heeft grote invloed op kleur, smaak en aroma. De meeste theeregio’s kennen verschillende plukperiodes, die in India en Nepal beter bekend staan als flushes. Landen zoals China, Japan en Zuid-Korea duiden hun plukperiodes met andere termen. Bovendien zijn er ook landen die helemaal geen indeling naar plukseizoen kennen. In Sri Lanka en verschillende Afrikaanse landen bijvoorbeeld wordt het hele jaar door thee geplukt. 

India en Nepal

In India en Nepal staan plukperiodes van thee bekend als flushes. Traditiegetrouw krijgt vooral de first flush uit Darjeeling, vergelijkbaar met het eerste vaatje Hollandse Nieuwe, veel aandacht. Deze staat bekend om een fris en bloemig aroma en de zachtzoete smaak van muskadel. Darjeeling kent drie grote flushes. De first flush vindt plaats van half maart tot mei, de second flush van juni tot half augustus en de third flush, beter bekend als autumnals, van oktober tot november. Daarnaast zijn er nog twee minder bekende flushes. De in-between flush, een extra pluk tussen de eerste en tweede pluk en de monsoon flush in de maand september. 

Welke pluk de hoogste kwaliteit heeft, verschilt per regio. De first flush is dus niet altijd de hoogste kwaliteit thee. In Assam staat bijvoorbeeld de second flush bekend om zijn hoge kwaliteit. Deze is iets zoeter dan de first flush en heeft de meeste body. De hoge kwaliteit theeën worden vaak los verkocht, terwijl de thee uit de andere plukperiodes vooral terechtkomt in melanges. 

China

In andere landen kennen ze ook een indeling van plukseizoenen. Zo maakt China een grove indeling in theeën geplukt voor en na Qing Ming (Tomb Sweeping Day). Het Qing Ming Festival is een traditioneel Chinees festival dat jaarlijks plaatsvindt rond 5 april; de exacte dag is afhankelijk van de Chinese maankalender. Tijdens Qing Ming bezoeken Chinese families de graven van hun voorouders om de graven schoon te maken, tot hun voorouders te bidden en rituele offers te brengen. Thee geplukt voor Qing Ming wordt ook pre-Qing Ming genoemd. Deze eerste pluk thee krijgt doorgaans een hogere prijs.

Japan

In Japan wordt de pluk ingedeeld in vier seizoenen. Shincha is de eerste pluk van het jaar en vindt plaats van eind april tot mei. Nibancha is de tweede pluk van juni tot eind juli. Vervolgens vindt in augustus de pluk Sanbancha plaats. De laatste pluk Yonbancha is in september/oktober. 

Zuid-Korea

Ook Zuid-Korea kent vier plukseizoenen. De eerste pluk Ujion valt voor de lenteregen, meestal vóór 20 april. Het tweede plukseizoen Sejak vindt, afhankelijk van de maankalender,  plaats voor 5 of 6 mei, Jungjak rond 20 mei en de vierde pluk Daejak in de zomermaanden juni, juli en augustus.

Klimaatverandering

De plukperiodes zijn gebaseerd op het weer en kunnen afwijken, zeker nu klimaatverandering steeds meer zijn tol eist. Zo komt het tegenwoordig voor dat de eerste pluk in Darjeeling al in februari start of dat een second flush eerder eindigt vanwege hevige regenval. Ook in andere delen van de wereld zien we een verschuiving van het begin en einde van seizoenen.

Theeroutes

 

 

Benieuwd naar meer informatie over thee of over bijzondere theeregio’s? Koop het boek Theeroutes.

Hoewel Schotten fanatieke theedrinkers zijn, roept Schotland met haar onvoorspelbare klimaat en koude winters geen beelden op van theevelden. Toch vind je er verbazingwekkend veel theetelers en zelfs een professionele theefabriek.

Schotland is het land van kastelen, eeuwige mist, lochs, whisky en… meer dan dertig theeboerinnen. Geen idee waarom het bijna allemaal vrouwen zijn, maar boy, wat zijn ze leuk! Hun theetuinen zijn startende initiatieven met jonge plantjes. De enkeling die kan oogsten, produceert bescheiden hoeveelheden. Schotse thee zal altijd op kleine schaal worden geproduceerd en moet dus wel van hoge kwaliteit zijn om iets op te leveren.

Negen vrouwen verenigden zich in de Tea Gardens of Scotland, met het doel een unieke Schotse thee te creëren. Op kleine schaal verbouwen ze theeplanten vanuit huis. Beverly Wainwright, een ambitieuze wervelwind die jarenlang een plantage in Sri Lanka runde, begeleidt de groep. Ik bezoek haar theefabriek in aanbouw, waar theeboerinnen straks hun theeblaadjes kunnen brengen om bewerkt te worden. De gemeente begreep het concept niet echt en had een grote industriële fabriek voor ogen. “Ik moest vergunningen aanvragen om de weg te verbreden voor alle vrachtwagens die langs zouden komen”, schatert ze. Ik kijk naar de kleine houten constructie op het bescheiden terrein en ze roept verbijsterd uit: “Vrachtwagens!” 

Terwijl ik geniet van de een na de andere thee gemaakt in Schotland, vertelt Beverly me het verhaal achter haar project. “Theeteelt in Schotland is niet makkelijk. De omstandigheden zijn niet ideaal voor thee.” Beverly praat snel, geconcentreerd. “En hoewel er veel telers zijn, hebben de meeste van hen maar een beperkte hoeveelheid theeplanten. Het is een cottage industry. Je zult dus geen tonnen thee uit Schotland zien komen.” Ze schuift haar bril terug op haar hoofd en kijkt me indringend aan. “Wat we dus moeten doen, is unieke theesoorten van hoge kwaliteit maken die het smaakprofiel van de Schotse heuvels, bodem en klimaat naar voren halen.”

         

Eén van deze theeën komt uit de ommuurde theetuin van groepslid Susie Walker-Munro. Haar Kinnettles Tea Garden ligt in de heuvels van Angus en maakt deel uit van een familieboerderij. “Ons thee-avontuur begon in 2007 omdat we op zoek waren naar een gewas om te diversifiëren voor de boerderij”, vertelt Susie. “We hebben een grote ommuurde tuin op ons land die we niet voor tarwe of gerst kunnen gebruiken, omdat er geen landbouwmachines in kunnen. We probeerden van alles zoals varkens en kruiden, maar we vonden gewoon niet de juiste oplossing, totdat we op het idee kwamen van thee.” De muren houden de kou tegen en het microklimaat tussen de muren is ideaal voor thee. Veel van de ommuurde tuinen worden niet meer gebruikt en zijn verwaarloosd. “Via de thee laten we ze herleven.” 

Na acht jaar experimenteren kwam in 2015 Susie’s eerste thee op de markt. “Onze eerste thee kwam van stekjes die we aanvankelijk buiten hadden geplant, maar Schotland wordt in de wintermaanden behoorlijk koud. De stekken waren daar niet sterk genoeg voor. Daarom hebben we in 2010 alles verplaatst naar polytunnels, waar ze beschermd werden en het veel beter deden.” Sinds 2015 produceert Susie beperkte hoeveelheden van haar signature tea uit de polytunnels. Het is de Kinnettles Gold, de allereerste 100% puur Schotse thee. Hoe bijzonder is dat?!

Bezoeken

Waar
Kinnettles Tea Garden ligt in de heuvels van Angus met een schilderachtig uitzicht op het omliggende landschap en maakt deel uit van een familieboerderij. Vanuit Edinburgh is het ongeveer anderhalf uur rijden naar Angus. 

Wanneer
april tot september

Tour
Tijdens een theetour over de theetuin zie je de verschillende manieren waarop thee wordt verbouwd, hoe thee wordt geplukt en gerold, en leer je over het Tea Gardens of Scotland-project. Natuurlijk staat thee proeven ook op het programma! Rondleidingen kun je reserveren via de website.

teagardensofscotland.co.uk

Theeroutes

 

 

Benieuwd naar meer informatie over Schotse thee of over andere bijzondere theeregio’s? Koop mijn boek Theeroutes.

Thee moet van ver komen, is de algemene gedachte. Daarom was het besef dat thee ook dichterbij huis groeit een van de grootste verrassingen in mijn leercurve over thee. Op een van de paradijselijke eilanden van de Azoren ontdek je thee op de oudste theeplantage van Europa. En goed nieuws: je kunt er – zodra het weer kan – dagelijks zonder afspraak terecht!

Midden in de Atlantische Oceaan op zo’n 1500 kilometer van het Portugese vasteland ligt São Miguel, het grootste van de negen vulkanische eilanden die samen de Azoren vormen. Op de oudste theeplantage van Europa, Chá Gorreana, wordt al ruim honderddertig jaar onafgebroken thee geproduceerd. De thee gedijt goed op de vruchtbare vulkanische bodem in dit zachte klimaat. Jaarlijks produceert de plantage, die wordt gerund door de zussen Madalena en Sara Mota, veertig ton zwarte en groene thee, maar ook kleine hoeveelheden oolong en witte thee. Allemaal biologisch, want door de geïsoleerde ligging kampt het eiland van nature niet met theeziekten of bedreigende insecten. 

Het verhaal van Chá Gorreana klinkt als een meeslepend theaterstuk. “São Miguel teerde altijd op de welvarende sinaasappeleconomie, maar citrusziekte bracht daar halverwege de negentiende eeuw verandering in”, vertelt Madalena. “Mijn betovergrootmoeder besloot daarom met zaden uit Brazilië thee aan te planten en opende in 1883 de fabriek.” De belangrijkste innovatie volgde veertig jaar later toen Madalena’s overgrootvader een waterkrachtcentrale bouwde om de nieuwe Britse machines mee aan te drijven. Toen geïmporteerde thee uit de Portugese koloniën ineens een goedkoper alternatief werd en er ook nog een energietekort ontstond, bleek de waterkrachtcentrale Chá Gorreana’s redding. Nog steeds loopt de fabriek van Chá Gorreana deels op waterenergie. 

Vanaf de top van de plantage is goed te zien hoe de 40 hectare aan theestruiken zich helemaal uitstrekt tot aan de kust. Vroeger werd alle thee met de hand geoogst. Nu bedienen vier mannen in wijde groene waadbroeken gezamenlijk een oogstmachine. Een grote bruine zak bevestigd aan het uiteinde van de machine vangt de geplukte bladeren op.

         

                                                                                                                            Thee op de Azoren

Na onze rondleiding mogen we proeven. We hebben zoveel vragen dat Madalena theemeester Juan uit de fabriek laat halen. Hij schiet haar te hulp, maar is ongedurig en wil eigenlijk zo snel mogelijk terug naar ‘zijn theebladeren’. De 49-jarige Juan kwam als kleine jongen bij Chá Gorreana te werken en probeert momenteel de fijne kneepjes van het vak over te brengen aan een jonge protegé. Madalena: “Juan wil graag met pensioen, maar hij heeft zoveel kennis dat we hem nog niet kunnen missen!” 

Aan een lange tafel in het kantoortje boven de fabriek proeven we slurpend zwarte theeën, zoals de lichte, aromatische zwarte Orange Pekoe, de intensere Pekoe en de stevige Broken Leaf, maar ook de groene theeën Hysson Verde en Encosta de Bruma, en verschillende oolongs. Stuk voor stuk zijn het mooie theeën, die met ambachtelijk meesterschap door Juan en zijn team zijn gemaakt. 

Hoe ze dat bij Chá Gorreana doen, is voor iedereen dagelijks te aanschouwen. In de fabriek wordt onverstoorbaar doorgewerkt, terwijl de bezoekers door de productieruimten slenteren. “Mensen zeiden dat ik mijn verstand had verloren, toen ik tien jaar geleden de plantage openstelde”, moppert Madalena. “Maar ik sta er nog steeds achter, omdat het publiek zo kan zien hoe thee echt wordt gemaakt.” 

Bezoeken

Waar: Gorreana ligt aan de noordkust van het eiland São Miguel ten oosten van Ribeira Grande langs de regionale weg EN 1-1a tussen Ribeira Grande en Maia. De plantage ligt op ongeveer een half uur rijden van de hoofdstad Ponta Delgada.
Adres: Plantações de Chá Gorreana, Gorreana-9625-304 Maia
Wanneer: april tot oktober
Tour: op de plantage van Gorreana ben je dagelijks welkom om vrij rond te lopen tussen de theevelden en door de fabriek waar continu wordt doorgewerkt. Binnen, naast de fabriek, vind je een klein museum met een korte introductiefilm over Gorreana en een boetiek met producten uit de Azoren. In de boetiek kun je gratis een kopje vers geplukte thee proeven. Je hoeft niet te reserveren, maar wil je een uitgebreide rondleiding met een gids, neem dan contact op met de plantage.

gorreana.pt

Theeroutes

 

 

Benieuwd naar meer informatie over de Azoren of over andere bijzondere theeregio’s? Koop mijn boek Theeroutes.